Mavicilik Akımının kurucusu Attila İlhan, 15 Haziran 1925 tarihinde dünyaya gelmiştir. Yaşamı boyunca geleneklerden kopmadan modernleşmeyi savunan Mavici şair; “Sisler Bulvarı”, “Duvar” ve “Ben Sana Mecburum” gibi Maviciliği temsil eden pek çok yapıta imza atmıştır. İsmini, bünyesinde toplandığı dergiden alan Mavicilik Akımı; Hisarcıların şiirini çok geleneksel, İkinci Yenicilerin şiiriniyse fazla modern ve kopuk bulmaktaydı. Bu makalemizde Mavicilik Akımından ve Mavici şairlerden bahsedeceğiz.

Mavici Dergi

Garip Akımının etkisini kaybetmeye başladığı 1950’li yıllarda yayına giren Mavici Dergi, genç yazarları bir araya getirerek yeni bir edebi anlayışın, Maviciliğin merkezi olmuştur. Mavici Dergi, başlangıçta Garip Akımına yakın ve bireyselliğin salt bir anlatımla harmanlandığı şiirlere yer veriyordu. Erken Mavicilik diyebileceğimiz, Mavicilerin henüz Attila İlhan’ın Mavicilik anlayışından etkilenip toplumsal konulara da yönelmediği bu dönemde bahsettiğimiz üzere Mavicilik, özünde Garip Akımının bir devamı gibi şekillenmekteydi. İşte Maviciliğin bu erken döneminden çıkışı, Maviciliği en çok etkilemiş şair Attila İlhan’ın Mavici Dergide eserler vermesiyle meydana gelmiştir. Attila İlhan’ın Mavici Dergiye katılmasıylaysa eskisinden daha toplumsal gerçekçi bir Mavicilik portresi çizilmiştir. Maviciliğin bu toplumsal gerçekçiliğine Mavici Şair Attila İlhan’ın sol eğilimleri sebebiyle yöneldiğini söylemek doğru olacaktır. İlk baskısını 1952 yılında yapan Maviciler 1950’lerin sonlarına doğru etkisini kaybetmiş ve Mavicilik akımı böylece farklı kollara dağılmıştır.

Mavici Şairler

Mavici şairler, masmavi bir derya üzere gök mavi bir semanın altında çocuklar için savaşırcasına Mavicilik Akımını savunmuşlardı. İşte Mavici ismi de bu özgürlük çağrışımlarından ileri gelmiş ve Mavici şairlerin sembolü olmuştur. Bizce de Mavi rengine baktıkça insanın özgürlüğünü hayal ettiği bir hakikattir. Zira özgürlüğü temsil eden şeyler hep mavicidir. Kuşların uçtuğu gökler mavici, uçsuz bucaksız engin denizler mavicidir. İnsan kainattaki bu maviciliğe doğal olarak, Maviciler gibi, karşı koyamıyor ve mavi rengini, maviciliği, özgürlüğün bir simgesi olarak görüyor. Bu sebeple Mavici şairlerin neden “Mavici” oldukları oldukça anlaşılabilir. Yalnızca göğün ve denizlerin rengi olduğu için değil, mavi aynı zamanda soğuk bir renk olmasıyla da özgürlüğün kırmızı gibi canlı bir renkte olmadığını, mavi gibi soğuk bir renkte ve dolayısıyla bir bedelinin olduğunu ifade etmektedir. Özetle özgürlük, kendi başına mavici bir kavramdır.

Şüphesiz ki Mavici şairlerin başında gelen isim Attila İlhan’dır. O, Mavicilik akımını baştaki bireyselci yaklaşımdan toplumsal çizgiye kaydırmış, Maviciliği toplumsal konuları da Anadolu temasıyla işlemeye itmiştir. Mavicilik Akımının bir diğer şairi Ferit Edgü olup kendisi Hakkari’de Bir Mevsim Romanının yazarıdır. Orhan Duru, yaşamı boyunca rağbet gören Mavici Şiirler vermiş ve “Science-Fiction” sözcüğünü Türkçe’ye “Bilim Kurgu” olarak çeviren kişi olmuştur. Mavici bir diğer şair Özdemir Nutku olup kendisi tiyatro alanında ülkemize bir Mavici olarak yadsınamaz bir katkı sağlamıştır. Diğer Mavici Şairimiz Ahmet Oktay ise Mavici Akımı temsilen başarılı şiirler ve yapıtlara imza atmıştır. Bir başka Mavici Şairse Demir Özlü olup kendisi Stockholm Öyküleri’nin yazarıdır. Ünlü oyuncu Yılmaz Gruda da Mavicilik Akımının temsilcilerinden olup birçok Mavici şiire imza atmıştır. Bahsedeceğimiz son Mavici şair Tahsin Yücel olup kendisi yabancı dilden birçok eser çevirmiş ve Mavicilik Akımında şiirler vermiştir.

Attila İlhan’ın Harekete Katkısı

Bahsettiğimiz gibi Attila İlhan’dan önce Mavicilik Akımı, Garip Şiirine benzer eserler veriyor ve toplumsalcılığa sıcak bakmıyordu. Ondan önce Maviciler, birbirinden bağımsız şekilde Garip Hareketini takliden şiirler yayımlıyorlardı. Attila İlhan’ın Mavici Akıma katılmasıylaysa Mavicilik bir kimlik kazanmış, adeta münferit Mavicilerle tek bir düşünce temeli üzerinde bir edebiyat hareketi inşa edilmiştir. Ayrıca Attila İlhan’ın Maviciliğe en büyük katkısı şiirin nasıl olması gerektiğini açıkça ifade etmesidir. O, sanatın toplum için olduğu görüşünü Mavicilere benimsetmiştir. Bunun yanında Maviciler sadece toplumcu şiirlerle edebiyatı bir propaganda aracı olarak da kullanmıyorlardı. Aksine Mavici şairler, derinlik ve sembolizme oldukça önem veriyorlardı. Mavicilerin şiirde yakaladığı bu denge; onları hem bireysel şiirler yazan Garipçilerden, hem de toplumsal şiirler yazan Hisarcılardan keskin bir biçimde ayırıyordu. Bunun yanında Garip Şiirini de sertçe eleştiren Maviciler onların şiiri fazla basitleştirdiğini düşünüyorlardı. Maviciler bunun yerine daha yoğun sembolizmli derin bir anlatımı tercih etmişlerdir.

Aynı zamanda toplumculuğa yeni bir tarz katan Mavici Attila İlhan, şiirlerinde yalnızca sınıf çatışmasını işlememiştir. O, toplumcu gerçekçilerden farklı düşünmüş ve Maviciliği de bu çizgiye çekmişti. Onun düşüncesinde hem bireyin öznelliği, yani duyguları ve hisleri, hem de toplumun sorunları beraberce eşit derecede önemliydi. İşte bu sayede de Mavici Şiir yer yer ideolojik olduğu kadar sokaktaydı da. Onun etkisiyle bu çizgide toplumun sorunlarını ve sol görüşleri işleyen Maviciler, öngörülebileceği üzere bu tutumlarıyla farklı kesimlerden pek çok eleştiri toplamaktaydı. Maviciler, bütün bu toplumsal konuları işlemeyi reddedip bireysele yönelen İkinci Yeni ve Garip Akımlarından Attila İlhan’ın Mavici Dergide şiirlerini yayınlamaya başlamasından sonra epey uzaklaşmışlardı. Çünkü artık diğer Mavici şairler de Attila İlhan’ın bu sol eğilimlerine kayıtsız kalmayıp Maviciliği toplumsal gerçekçi, tarihsel maddecilik diyebileceğimiz bir anlayışa yaklaştırmıştı.

Maviciliğe bütün bu katkılarının yanında Attila İlhan, aynı zamanda Mavici Şiiri batı modernizmiyle Türk Şiir Geleneğinin harmanlanması olarak görüyordu. Bu sebeple Mavici Şair, İkinci Yeni gibi tamamen modernizme teslim olmadan, ancak kimileri gibi de hala aruz ve hece ölçülerine bağlı kalmadan şiirlerini yazmış ve Mavici Şairleri de bu yönde yönlendirmiştir. Bunun yanında Attila İlhan, Mavicilik Akımının neden İkinci Yeni’ye karşı olduğunu açıklarcasına anlaşılmaz dil ve yoğun sembolizmi reddetmiş, hiçbir şiirinde böyle bir işe kalkışmamıştır. Attila İlhan, Mavicilik Akımına hatrı sayılır ölçüde liderlik etti ve emsal şiirler yazdı. Onun bu rol modelliği diğer Mavici Şairlerin de Mavici Şiiri saptığı yeni yolda sonuna kadar destekleyip eserler vermeye itti. Attila İlhan’ın Mavici Akıma katılmasıyla Mavicilik bir kimlik kazanmış, eskisi gibi Garip benzeri şiirler yazmaktan bir adım ileri taşınmıştır.

Özetle Attila İlhan Mavicilik doğrultusunda şiirler vermekle; önceleri Garip Akımının devamı niteliğinde şiirler yazan Mavici Şiiri toplumsal gerçekçi, ancak bireysel duygu ve düşüncelere de önem veren bir temel üzerine bina edilmiş bir “Mavicilik” hareketine dönüştürdü. Bununla da kalmayıp bireysel ve toplumsal şiiri Mavici Akımın potasında eriten İlhan, bu yönüyle de Mavicilik hareketini hem Birinci, hem de İkinci Yeni’den ayırmıştı. Mavici Şair aynı zamanda şiirde sembolizmlere de yer vermek kaydıyla anlaşılır bir anlatım ve dil kullanımını savunmaktaydı. Onun bu görüşleri Mavici Akım Şairlerini İkinci Yeni’ye nazaran basit, Garipçilere kıyaslaysa karmaşık bir dil kullanmaya itti. Kendisinden önce toplumsal konulara eğilmeyen Mavici Şiiri alıp toplumsal ve kısmen bireyci bir çizgiye çeken Mavici Şair, bu yönüyle de Mavici Akımın kimi kesimlerden tepki görmesine neden oldu. Ancak burada bir antrparantez olarak Mavici Şiirin salt propagandadan ibaret olmadığını, sokaktaki vatandaş gibi yalnızca toplumdaki sorunları dile getirdiğini söylememiz gerekir.

Son Değerlendirme

Bizce Mavicilik, İkinci Yeni ve Garipçilik arasında bir köprü vazifesi görerek Mavici şairler tarafından icra edilmiştir. Mavici Şiir anlayışındaki toplumsal sorunlara kayıtsız kalmamak, aynı zamanda da Mavici bir dille sembolizmi de yok saymamak gibi olgular bizce Mavici Şiirin en iyi özetidir. Mavici Şiirin Mavicilik Akımını bir propagandaya dönüştürmeden Mavici Akım altında toplumsal sorunlara da değinmesi, döneminde yokluğu hissedilen ve Mavicilerin bunu başarıyla kapattığı bir durumdur. Maviciler her ne kadar bu politik tartışmalar yüzünden Mavicilik Akımına epey eleştiri almış olsalar da, Mavicilerin bu kayıtsız kalmama ısrarları takdire şayandır. Mavici Akımı ve Mavici Şairleri ele aldığımız ve Mavici Şair Attila İlhan’a da değindiğimiz bu makalemizde, sizleri Maviciliğin “Mavici” dünyasında Masmavici bir yolculuğa çıkarmayı hedefledik.