Ahmet Turgut Uyar 4 Ağustos 1927 tarihinde Ankara’da dünyaya geldi. Günümüzde Dünyanın En Güzel Arabistanı eseriyle nam salmış Turgut Uyar, en ünlü şiiri Tomris’i eşine yazmıştır. Tomris-Turgut Uyar evliliğinden Hayri Turgut Uyar adında bir oğlu olan Turgut Uyar’ın eserleri, YKY tarafından Büyük Saat kitabında toplanmıştır. Turgut Uyar, 22 Ağustos 1985’te siroz hastalığından hayatını kaybetmiştir.
Turgut Uyar Hayatı
Turgut Uyar, Bursa Askeri Işıklar Lisesinden 1946’da mezun olmuştur. Asker okullarında hiç memnun olmadığını söyleyen Turgut Uyar, 1958’de askeriyeden istifasını vererek Turgut Uyar’ı Turgut Uyar yapacak olan o özgürlüğe kavuşmuştur. Belki de Turgut Uyar, askeriyenin disiplininin Turgut Uyar’ın özgür ruhunu kısıtladığını düşünmekteydi. Çünkü Turgut Uyar’ın askeri okullara dair söylediği bazı sözleri, Turgut Uyar’ın bu disiplinde hiç memnun olmadığını izlere göstermektedir. Belli ki asker okulları ve askeriyenin otoritesi, Turgut Uyar’a anlamsız gelmekteydi. Turgut Uyar’ın kaleminden çıkan otorite tanımaz İkinci Yenici şiir anlayışını da göz önünde bulundurduğumuzda, Turgut Uyar’ın asker okullarında neden hiç mutlu olmadığını daha iyi anlıyoruz. Ancak Turgut Uyar, her ne kadar askeriyeden memnun olmasa da Turgut Uyar’ın şiirlerinde onun askeri tecrübesinin payı yadsınamazdır. Turgut Uyar’ın şiirlerini okuyan biri ilkin bu şiirleri “Üsteğmen Turgut Uyar’ın” yazdığını garipseyecektir. Çünkü Turgut Uyar her ne kadar bir ordu görevlisi de olsa, Turgut Uyar’ın şiirlerindeki dil kullanımı son derece zarif ve nahiftir.
Babası orduda harita binbaşısı olan Turgut Uyar’ın annesiyse ev hanımıdır. Babasının mesleğini askeriyede icra etmesi, Turgut Uyar’ı asker okullarına götüren en önemli faktördür diyebiliriz. Turgut Uyar’ın annesi bir ev hanımı olup oğlu Turgut Uyar’ın yaşının gelmiş olduğunu düşünecek ki, eğitimini görürken Turgut Uyar’a bir kısmet bulmuştur. Turgut Uyar, asker okullarında yüksek öğrenimini yaparken Turgut Uyar’ın annesinin aracılığıyla Yezdan Şener-Turgut Uyar evliliğini yapmıştır. Turgut Uyar’ın bu evlilikten toplam üç çocuğu doğmuştur. Sonraları Turgut Uyar, boşanarak çocuklarıyla İstanbul’un yolunu tutacak ve orada Tomris-Turgut Uyar evliliğini yapacaktır. Turgut Uyar’ın ilk evliliğinin neden bittiği hakkında spekülasyonlar olsa da bunun nedenini tam olarak bilmiyoruz. Bizceyse bunun bir sebebi Turgut Uyar’ın bu evliliği gönülsüzce ve sevgi bağı tam kurulmadan yapmış olmasıdır. Ancak Turgut Uyar’ın en uzun ve tutkulu evliliğinin Tomris Uyar’la olan birlikteliği olduğunu biliyoruz.
Şiire Bakışı ve Eserleri
Turgut Uyar, bir İkinci Yeni şairidir. Şiirlerinde İkinci Yeni unsurlarını sıkça kullanan Turgut Uyar, bu sayede “Turgut Uyar” adını İkinci Yeniciler adına yazdırmıştır. Önceden de bahsettiğimiz Turgut Uyar’ın özgür ruhu, İkinci Yeni şiirinde serbest kalmış ve ortaya Turgut Uyar gibi büyük bir şairimiz çıkmıştır. Turgut Uyar eserlerinde hem sembolizme hem de alışılagelmedik kelime kullanımlarına yer vermiştir. Bunun yanında Turgut Uyar’ın şiirlerinde dinin sorgulanması, tabulara parmak basılması gibi konular da pek sıktır. Turgut Uyar’ı Turgut Uyar yapan da bizce budur. Turgut Uyar’ın bu gibi toplumsal normları ve inançları sorgulaması onu bu kadar değerli yapmıştır. İçine doğduğu ön kabulleri sorgulayan Turgut Uyar, şiirlerinde bir savaşçı cesaretiyle o güne kadar kabul edilegelmiş her türlü geleneği elden geçirmiştir. Turgut Uyar’ın bu sorgulayıcı kimliği, onu şiirimizde öne çıkarmıştır. Ayrıca Turgut Uyar, bu sorgulayıcı kimliğiyle kendisinin neden İkinci Yeni Şairleri arasında yer aldığını da bizlere göstermektedir.
Turgut Uyar’ın şiirlerinde bir başka karakteristik özellikse Turgut Uyar’ın kullandığı üslup ve kelime seçimlerinin zarafetidir. Aynı zamanda bir Üsteğmen olan Turgut Uyar, askeriye disiplininin onun özgürleşmiş ruhunu köreltmesine ve sınırlamasına izin vermemiştir. Nitekim Turgut Uyar, şiirlerinde bir askerden beklenmeyecek derecede zarif kelime seçimleriyle okurlarının kalbine “Turgut Uyar Şiirini” nakşetmiştir. Turgut Uyar’ın bu nahif üslubu en çok da Kırlardan Geliyorlar-Turgut Uyar şiirinde göze çarpmaktadır. Turgut Uyar bu şiirinde askeriyeden çıkması beklenmeyecek derecede nahif bir dille alabildiğine derin bir kavramı deşmiştir. Kırlardan Geliyorlar-Turgut Uyar şiirinde Turgut Uyar, bizlere bir umudu ifade etmiş ve özgürlüğümüzü hatırlatmıştır. Turgut Uyar’ın şiirlerinde hiçbir zaman tek bir renk göremezsiniz. Turgut Uyar’ın şiirleri her daim onun karakteri gibi rengarenktir. Turgut Uyar’ın şiirleri her renkten teker teker pay alır, bu sayede her kesimden okura hitap eder. Elbette İkinci Yeninin önde gelen şairlerinden olan Turgut Uyar, bu üslubu nedeniyle çeşitli kesimlerden eleştiriler de almıştır.
Alışılagelmedik ve sorgulayıcı şiirleriyle Turgut Uyar, pek çok okurdan eleştiriler almıştır. Turgut Uyar’a yöneltilen bu eleştirilerin başında Turgut Uyar’ın gelenekleri ve değerleri hiçe saydığı iddiası vardır. Turgut Uyar’ın toplumumuzun değerlerine gereken saygıyı şiirlerinde göstermediğini söyleyen bu kesim, Turgut Uyar’ı geleneklere düşmanlıkla suçlamıştır. O kadar ki Turgut Uyar, din düşmanı olmakla dahi suçlanmıştır. Bu gibi eleştirilerin temel sebebi bahsettiğimiz üzere Turgut Uyar’ın şiirlerinde sergilediği şüpheci ve sorgulayıcı tutumdur. Turgut Uyar bu tutumla yer yer Tanrıyı ve dini de sorgulamış, onun şiirlerine yöneltilen eleştirilerin de sebebi Turgut Uyar’ın bu eleştirel tutumu olmuştur. Turgut Uyar’a yöneltilen bütün eleştirilere rağmen şüphesiz ki Turgut Uyar; hem şiirimizin, hem de İkinci Yeninin en değerli ve renkli şairlerinden biridir. Bu sebeple Turgut Uyar’ı eleştireceksek bile ona haksızlık edemeyiz.
Tomris Uyar’la Evliliği
Turgut Uyar, 1969’da Tomris Uyar’la evlenmiştir. Turgut Uyar’ın soyadını alan Tomris Uyar, Turgut Uyar’ın ilham perisi olmuştur adeta. Böylece söyleyebiliriz ki Turgut Uyar-Tomris Uyar evliliği, Turgut Uyar’ı 7 yılın ardından yeniden şiir yazmaya iten asıl sebeptir. Turgut Uyar’ın en meşhur şiirlerinden birisi de bu evliliğinden ve aşkından doğmuş olan Tomris (Turgut Uyar) şiiridir. Turgut Uyar’ın kalbi bir bozuk saattir ve hep Tomris’te durur. Bu dizelerden de görüleceği üzere Turgut Uyar’ın en sevgi dolu evliliği, aynı zamanda Tomris Uyar’ın da, bu evliliktir. Birbirlerine tutkuyla bağlı olan Tomris-Turgut Uyar çiftinin evliliği, Turgut Uyar’ın 22 Ağustos 1985 tarihinde sirozdan vefat etmesiyle sona erene dek huzur içinde sürmüştür. Turgut Uyar, aynı zamanda Tomris Uyar’ın da en uzun ilişkisidir ve ona en uygun diyebileceğimiz eş de yine Turgut Uyar’dır bizlere göre.
Tomris-Turgut Uyar evliliği bir aşk olmanın yanında, aynı zamanda eşinin Turgut Uyar’ın şiirlerini şekillendirmesi yönüyle de değerlidir. O, bir eş olmakla Turgut Uyar’ın şiirlerini Turgut Uyar’a karşı açık açık eleştirmiştir. Bu sayede de Turgut Uyar, şiirlerini yeniden şekillendirmiştir. Ayrıca bununla yeni bir şiir anlayışı edinen Turgut Uyar, yazdığı pek çok şiirini de değerli eşi Tomris Hanım’a borçludur bizce. Bu noktada Turgut Uyar’ın onunla evlenmeden önce 7 yıllık bir şiir orucunda bulunduğunu da hatırlatmakta fayda var. O, Turgut Uyar’ın özgürlük aşkını yeniden alevlendiren kadın olmuştur. Bu yolla da “Turgut Uyar’a Turgut Uyar’ı” hatırlatmıştır. Neticede Turgut Uyar’ın şiirlerinde derin bir iz bırakan Tomris Uyar, Turgut Uyar’ın hem hayat arkadaşı hem de en meraklı okuru olmuştur diyebiliriz.
Ölümü ve Ardında Bıraktıkları
Turgut Uyar, bahsettiğimiz gibi elim bir rahatsızlık sonucu 22 Ağustos 1985 tarihinde sirozdan hayatını kaybetmiştir. Turgut Uyar her ne kadar aramızda olmasa da, şiirleri ve karakteriyle Turgut Uyar’ın devri daim olacaktır. Zira Turgut Uyar’ın bizlerde bıraktığı o şiirsel kelime kombinezonlarını ve eserlerindeki göksel tınıyı unutmak pek zordur. Turgut Uyar ölümünden bu yana genç şairlere ilham olmaya devam etmektedir. Şüphesiz ki Turgut Uyar, gelecekte de pek çok büyük şaire usta kalemiyle yol göstermeye devam edecek, gelecek nesil şairleri de Turgut Uyar’ın yolundan yürüyerek en az onun kadar değerli eserler vereceklerdir. Umarız sizler de bu makale vasıtasıyla Turgut Uyar’ı tekrardan rahmetle anmışsınızdır. Diliyoruz ki Turgut Uyar, hiçbir zaman şiir geleneğimizde unutulmayacak bir şair olur ve Turgut Uyar ismi Türk Şiir Geleneğine altın harflerle kazınır.